Crisis Awareness

The Museum of Accidents

Leestijd: 10 minuten

Accidents reveal the substance

paul virilio

The museum of accidents is opgericht om te leren van ongevallen. Elk ongeval, elke ramp, brengt karakteristieken aan het licht die iets zeggen over de manier waarop een samenleving is georganiseerd en die zonder zo’n ongewenste gebeurtenis misschien onzichtbaar waren gebleven.

In dit hoofdstuk van Rizoomes vind je een serie blogs over rampen, ongevallen en incidenten. Het begint met een drieluik van analyses over het Museum anno mei 2026, over de collectie van 57 accidents die er toen instonden.

Die analyse volgt het 3S model: Systeem, Situatie en Self. Negen lessen van oude rampen gaat over Situaties en is de eerste. Kijk dieper, denk trager, handel wijzer is de tweede S, over het Self. De laatste, het Memento Morium, gaat over het Systeem.

Negen lessen van oude rampen

Kijk dieper, denk trager, handel wijzer

Het Memento Morium

Rampspoed in Beeld & Geluid

In het rampenmuseum zijn twee zalen ingericht voor rampspoed in beeld en eentje in geluid. In de eerste doe ik verslag van schilderijen en kunst die ik in musea tegenkwam. En de tweede, groetjes van de ramp zijn verhalen gebaseerd op rampsichtkaarten. De derde zaal is de luister experience: songs of disaster.

Rampspoed op het doek is het rampenmuseum van Rizoomes. Letterlijk een Museum of Accidents, een wandering in crises. Bedoeld ter inspiratie, om ook eens op een andere manier naar het vak van crisismanager en te kijken dan uit een boek of een oefening. En ook om een beetje gevoel voor betekenisgeving te krijgen. Wat betekent rampspoed voor een samenleving? Hoe kan je dat op andere manieren uitdrukken dan in een evaluatierapport?

Het Museum of Accidents gevisualiseerd door Copilot. Een imaginair gebouw van een imaginair museum over echte rampen. Alsof het zelf een crisis belichaamt.

Groetjes van de ramp is een voortschrijdend blog met zo af en toe nieuwe verhalen van oude ansichtkaarten. Wij zijn immers allemaal ramptoerist, staan het liefst met de neus bovenop de brand of het ongeval zelf. Maar als het niet anders kan is een mooi schilderij of foto ook goed. Want kijken zullen we.

Songs of Disaster is een pagina over muziek en rampen. Er staan liedjes op over rampen en over incidenten, soms zelfs tijdens muziekconcerten. Rampzalige muziek derhalve, maar wel een beetje modern. Dus geen middeleeuwse barden of early twentieth century folkmusic. Want als de ramp van zichzelf al zo groot is, laat de muziek dan alstublieft een beetje om aan te horen zijn. Alhoewel smaken natuurlijk kunnen verschillen

Rampen in de twenties van de twenties

Detonatie Beirut, 4 augustus 2020. De explosie van 2750 ton ammoniumnitraat in de haven van Beirut was de genadeklap voor een samenleving die ten onder was gegaan aan corruptie, oligarchen, incompetentie en corona.

Covid 15 maart 2020 – maart 2022. ‘Niet door corona alleen’ gaat in op corona als exemplaar: als dit de manier is waarop we onze crises managen, wat zegt dat dan over ons systeem van risico- en crisismanagement? Eigenlijk precies wat het Museum of Accidents doet. Maar dan voor een crisis on the edge of chaos.

Museum of Accidents tussen 2010 en 2020

Brand Notre Dame 15 april 2019 De brand in de Notre Dame is meer dan een door vuur verwoeste kathedraal. Het is ook een verhaal over identiteit en politiek, over de symboliek van markante gebouwen en over vooruitgang. Of niet. Precies daarom staat het in het Museum. Een blog in etappes waarbij steeds nieuwe vragen opdoemen…

Brand Grenfell Towers 14 juni 2017. De brand in de Grenfell Towers kostte 72 mensen het leven. Relaas van een schandalig accident waarvoor niemand de verantwoordelijkheid wilde nemen. Die georganiseerde onverantwoordelijkheid is de reden voor een plek in het Museum, naast de gezondheidsrisico’s van hulpverleners.

Brand in de Grenfell Towers. Foto Natalie Oxford (under CC4.0)

Aanslagen in Brussel 22 maart 2016 met het essay ‘when evil men plot doen wij de deur op slot’.

Tarik Z gijzelt het journaal. Op 29 januari 2015 lukt het Tarik Z om het 8 uur journaal binnen te lopen en te gijzelen. Uiteindelijk vallen er geen slachtoffers, maar dit incident laat wel de zwakte zien van de zelfgenoegzame organisatie.

De MH17 wordt op 17 juli 2014 door een Buk-raket naar beneden gehaald. Het is achteraf bezien de start van unpeace. We moeten antinaïef worden, zo is de conclusie tien jaar later.

De Kelders Leeuwarden 19 oktober 2013 inclusief een inleiding op en een link naar het artikel ‘Kwartier van De Kelders’ uit Minicrisis 2013.

Tsunami en kernramp in Fukushima, 11 maart 2011. Een combiblog van het museum met de boekenkast. Waarbij de nadruk ligt op de gevolgen en reactie van de bevolking. Met drie leerpunten.

Moerdijk 5 januari 2011 Met het essay ‘Defensieve Buitenaanval’.

Museum of Accidents tussen 2005 en 2010

Crash Turkish Airlines 25 februari 2009 met het essay ‘Dilemma’.

De Punt 9 mei 2008 Met een korte terugblik op het ontstaan van het kwadrantenmodel.

Fatale brand in Arnemuiden 24 december 2007met het korte essay ‘Machteloosheid’.

Fataal Ongeval Brandweer Warwickshire 2 november 2007. Vier brandweermannen komen om het leven waarna een rechtszaak volgt die ruim 4,5 jaar in beslag neemt.

De laatste dag van Rachel Wilson, 9 februari 2007. Een brandweervrouw in opleiding overlijdt tijdens een oefening.

Een brandweerongeval in St. Louis, 28 maart 2006. Een brandweervrouw raakt arbeidsongeschikt na een ongeval en besluit haar collega’s aansprakelijk te stellen. Wat zou jij doen?

Ongeluk. Drie ongevallen uit Amerika tussen 1995 en 2006 met de vraag: was het een ongeval of ongeluk? Of kan je dat verschil niet maken?

Crash TK51. Eigen foto.

Brand Cellencomplex Schiphol 27 oktober 2005 met een analyse van de opstapeling van fragiliteit die dit tot een heel lelijk ongeval heeft gemaakt. Aansluitend een column over de debrief na de brandbestrijding, bezien van binnenuit: ‘Nazorg Meester’.

Museum of Accidents tussen 1990 en 2005

Brand Koningkerk 23 maart 2003 Met het essay ‘Haarlem’ over mijn ervaringen in het Begrafenis Bijstandteam na het ongeval in de Koningkerk.

Station Nightclub Fire 20 februari 2003 Met een analyse van diverse fatale feestbranden die met elkaar gemeen hebben dat de brand sneller gaat dan je sensemaking.

Aanslagen 9/11 en Pentagon11 september 2001 met het beeldverhaal ‘de vijfde ruiter van de apocalyps heet veerkracht.

Ostankino, de Towering Inferno van Moskou is een beeldverhaal over een brand in de 540 meter hoge TV toren van de Russische hoofdstad op 27 augustus 2000.

Vuurwerkramp Enschede 13 mei 2000 met een essay over stadsexplosies en de risicobenadering.

Brand ‘t Hemeltje Volendam 1 januari 2000 met een essay over de veerkracht van gemeenschappen en systemen, inclusief de zes uitgangspunten van veerkracht.

De laatste rampen van de 20e eeuw

Harderwijk 27 januari 1998 met een kort verslag van een bezoek aan de plaats incident op de Smeepoortstraat, twintig jaar na dato.

Herculesramp 15 juli 1996 Met het essay: Naar een Brandweercollege. De Herculesramp staat in het Museum vanwege strafrechtelijke vervolging van hulpverleners die tegoeder trouw hun inzet hebben gedaan en met hindsight bias worden vervolgd. Het is daarnaast ook een voorbeeld van georganiseerde onverantwoordelijkheid van bevoegde instanties als Defensie

Motorkade Amsterdam 19 april 1995 met het essay ‘het horloge van Bert’.

Black Hawk Shootdown Accident 14 april 1994 Twee Amerikaanse helikopters met 26 inzittenden werden per abuis door eigen F15’s uit de lucht geschoten.

Cindu Uithoorn 8 juli 1992 Over de gevaren van het gebrek aan ervaring met het bestrijden van chemische incidenten. Met een beeldverslag van een brand de dag ervoor waar ik zelf bij was.

Bijlmerramp 4 oktober 1992 Met het essay ‘Amsterdam Zuid-Oost’ over risicoperceptie. En in 2026 toegevoegd: let op dat je van je crisis geen wicked problem of black swan maakt. Want dan loopt het nog decennia achter je aan.

Huis ter Duin 25 januari 1990 met een essay over de offensieve binnenaanval.

De Eighties

Hillsborough ramp 15 april 1989 met het essay Skin in the Game over strafrecht en rampen.

Cellenbrand Den Haag 25 december 1987 met het essay verhinderde mobiliteit.

Een grafische weergave van de originele brandweercanon

Kernramp Tsjernobyl 26 april 1986. Een oral history over de mensen die er het dichtst bij waren. Indringender dan dit wordt het niet.

Op 9 november 1985 pleegde de Bende van Nijvel zijn bloedigste aanslag tijdens een overval op de Delhaize in Aalst. Acht mensen verloren in één keer het leven. Het zouden er 28 worden in een reeks van drie jaar.

Museum of Accidents in de jaren 70

Vliegtuigcrash Tenerife 27 maart 1977 met het essay ‘De psychologie achter een vliegtuigcrash’.

Hotel Polen 9 mei 1977 met het essay De vergeten springers van Hotel Polen. Over het korte geheugen voor iconische branden.

Bosbrand Rozendaalse Veld 7 juli 1976 Met een inleiding over smokejumpers en linken naar het werk van Weick en Maclean. “There’s not much to learn in fighting big fires from fighting small fires.”

Verkeersongeval Prinsenbeek 25 augustus 1972 met een essay over de oprichting van het Museum of Accidents, losjes geïnspireerd op het werk van Paul Virilio.

Silveren Seepaerd 28 september 1971 met het essay ‘Waarom mensen dodelijk verrast worden door brand’. Over de hockeystick van branduitbreiding en de scripttheorie van David Canter.

Marbon 10 augustus 1971 Met het essay ‘de incubatie van de Marbon’, over de incubatietheorie van Barry Turner uit zijn boek Man Made Disasters.

Paardenstraat 5 december 1970 met een kort essay over de omvang en impact van brandstichting. Geen antwoorden, wel veel vragen.

Rampen voor 1970

Innovation Brussel 22 mei 1967 Met het essay ‘het perpetuum mobile van de goede voornemens’

Brand in de Apollo 1, 27 januari 1967 Blog over de brand met de Apollo 1, waarbij drie astronauten om het leven kwamen. Met daarnaast aandacht voor de teruggevonden speech ‘In event of moon disaster,’ die klaar lag voor als de Apollo 11 niet terug zou komen van de maan.

Op 15 februari 1963 brandde de C&A op het Damrak volledig af. ‘Als de burger blussen gaat’ is een korte mijmering over enkele foto’s die ik van dat incident vond.

Bij de Watersnoodramp van 1 februari 1953 breken door een stormvloed de dijken in Zeeland en Zuid-Holland. 1836 mensen komen om het leven. Dit blog gaat over de functies van munten en zegels in de verwerking van de ramp.

27 februari 1933 brandde de Rijksdag af, een belangrijk moment in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Valt er iets te zeggen over de daders vanuit een brandweerkundig prespectief? Of moet je er toch door de crisisbril naar kijken?

Museum of Accidents voor 1930

18 april 1929 brandde het Paleis voor Volksvlijt bijna volledig af. Ik heb het gebouw dus nooit in het echt gezien, toch kreeg ik er een soort van heimwee naar. Een heimwee die zich bij nadere beschouwing met mij mee ontwikkelde; hij veranderde zoals ik veranderde. Al had ik dat al die tijd niet door. Zeg me welk gebouw u mist, welke ramp u raakte, en ik vertel u wie u bent.

9 september 1926 ontspoorde de stoomtrein naar Amsterdam bij De Vink, vlak bij Voorschoten. Vier mensen kwamen door het ongeval om het leven, waaronder twee machinisten. Tien passagiers raakten zwaargewond en een ongedefinieerd aantal inzittenden was licht gewond. F.B. Hotz schreef rondom dit ongeval een korte novelle, De Voetnoot.

De Bende van Bonnot werd op 15 mei 1912 door de Franse politie in een heftig vuurgevecht verslagen. Daarmee kwam een einde aan een gewelddadige stroom bankovervallen. Was Bonnot een Black Swan of een Fundamental Surprise?

Brand in de Wereldtentoonstelling Brussel, 14 augustus 1910. Zo’n 12 van de in totaal 90 hectare ging in vlammen op.

De Groninger Academiebrand van 30 augustus 1906 legde het gebouw volledig in de as, maar in 1909 was het weer herbouwd. Mooi voorbeeld hoe een sterke territory van een triggerincident ook een kans kan maken.

Rampen in Valkenburg, met onder andere het eerste Nederlandse auto-ongeval met dodelijke afloop op 24 september 1901 en het eerste grote Nederlandse busongeval van 29 september 1954.

Rampen voor 1900

13 augustus 1885 Eerste Nederlandse persfoto van brand in Raamsdonk. Door een schoorsteenbrand bij de bakker brandden uiteindelijk 31 gebouwen af aan de Langstraat. Nadere beschouwing van de foto leidt tot een kleine verrassing.

De les van de Adder 5 juli 1882 Over het vergaan van rammonitor de Adder, de oprichting van de Kustwacht, hulpverleningsproblemen op de Noordzee en hoe gekunstelde besturingsstructuren problemen in stand houden op steeds weer een andere manier.

10 maart 1843 gebeurde het eerste dodelijke spoorwegongeval in Nederland bij Warmond. Met een lelijk strafrechtelijk randje. Ik verdiepte er mij eens in en zag dat wie onderzoek doet naar de geschiedenis van treinongevallen, tevens onderzoek doet naar de geschiedenis van arbeidsveiligheid.

De Delftse Donderslag vond plaats op 12 oktober 1654. Zo’n 80.000 pond buskruit explodeerde en veroorzaakte een knal die tot in Texel hoorbaar was. Meer dan honderd mensen verloren het leven en een groot deel van de stad was verworden tot één grote ruïne.

Brand Nieuwe Kerk Dordrecht 22 januari 1568. Jan Doudijn legde de gebeurtenis vast op een fascinerend doek, dat in het Dordrechts museum hangt. Een kleine analyse.

Accidentology

In dit hoofdstukje over accidentology vind je blogs over de wetenschap van het ongeval, zoals bedacht door Paul Virilio. Het Museum of Accidents is één van zijn concepten om te leren van dat wat er mis gaat.

Rampen is het tweede boek van Lotte Jensen dat op deze website wordt besproken. Een Museum of Accidents, zou Paul Virilio zeggen. Jensen noemt het zelf een nieuwe geschiedenis van Nederland. En dat is het ook.

Tijdens het lezen van de Perfecte Ramp vielen opeens een heleboel lijntjes samen. Eigenlijk ontstaan Black Swans, Fundamental- en Predictable Surprises, crises en X-events (extreme gebeurtenissen) allemaal via hetzelfde patroon.

The original accident is een concept van de Franse filosoof Paul Virilio, waarmee hij waarschuwt voor de onbedoelde gevolgen van technologische ontwikkeling. Uiteindelijk stuit elke technologie op een grens waardoor er een ongeval zal ontstaan.

Kleine taxonomie van de ongewenste gebeurtenis is een blog waarin de verschillende soorten incidenten worden toegelicht: de emergency respons, disruptie, dreiging en crisis.

Van incident naar ruptuur; aanzet tot een crisisontologie Van crisis in een systeem naar crisis van het systeem.

Accidentology gaat over de wetenschap van het ongeval en vormt de thuishaven voor dit Museum of Accidents.

Het veiligheidsdilemma van snelheid: hoe harder we gaan, hoe groter het effect van een crash. De vraag is of het veiligheidsdilemma van snelheid niet de moeder van alle veiligheidsdilemma’s is. Moeten we wel steeds harder?


2 reacties

    • Ed

      Ja, er missen er nog meer. Maar langzamerhand groeit het museum steeds verder uit. Om de geleerde lessen niet te vergeten. Het gaat niet over de rampen zelf, maar wat wij er van moeten onthouden.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

© 2026 Rizoomes

Thema gemaakt door Anders Noren — Boven ↑