Technical debt ondermijnt de weerbaarheid van de samenleving. Systemen waarvan je verwacht dat ze het gewoon doen raken aan het eind van hun levensduur en kunnen zich niet meer aan de veranderende omstandigheden aanpassen. Dat gebeurt niet alleen in de IT. Ook de infrastructuur en de nutsvoorzieningen kennen geen redundantie meer.
Het was tijdens een genoeglijk etentje met mijn goede vriend Gabor in de Vingerhoed te Utrecht (u weet wel, die van het Bloemterras) dat mij voor het eerst het begrip technical debt ter ore kwam.
Van origine is het een metafoor uit de IT, zo leerde ik, ooit verzonnen door Ward Cunningham, om het fenomeen te beschrijven dat onder tijdsdruk software engineers kiezen voor nogal sloppy oplossingen in het coderen die in het hier en nu wel zullen werken, eventjes, maar op termijn zorgen voor grote ellende.
Die sloppy oplossingen noemen ze ook wel cruft; vrij vertaald als troep. En die troep zorgt ervoor dat het IT systeem een puinhoop wordt. Hoe langer het in die aftandse staat blijft, hoe groter de kosten zijn om er weer een glad programmaatje van te maken.
Rente
Technical debt is dus de rente die je betaalt over de rommel die je zelf veroorzaakt hebt. Hoe langer rommel, hoe meer rente.
En dat is niet duurzaam.

U voelt hem al aankomen: in de veiligheidskunde kennen we dat ook. Dan heet het heel deftig drifting into failure, normalisation of deviation of incubatieperiode. Wat het is: het verzwakken van complexe systemen en weerbaarheid door het structureel accepteren en rationaliseren van kleine afwijkingen.
Niet eentje, maar heel veel.
En ze versterken elkaar, het is rente op rente. Woekerrente.
Een rijtje, ter illustratie, zoals gewoonlijk incompleet:
- Te weinig redundantie in het ontwerp voor groei of piekbelastingen
- Geen ontwerpdocumentatie bijhouden noch centraal opslaan
- Achterstallig onderhoud opbouwen en daarna goed praten
- Geelwassen (rode KPI’s geel maken door de kans sterk te verlagen)
- Uitbesteden aan de goedkoopste, na vier jaar nog eens en daarna weer
- Ruimhartig toepassen van short cuts, olifantenpaadjes en overbruggingen
- Installaties en gebouwen gebruiken waar het niet voor bedoeld is
- Mensen slecht opleiden in het gebruik van de assets
- Geen noodplannen opstellen en al helemaal niet bijhouden
- Schadecirkels knijpen
- Tanks of andere systemen overvullen
- Hogere of lagere temperaturen toepassen dan waar het voor ontworpen is
Nou ja, u weet wel waar ik heen wil.
Of misschien toch niet helemaal, druk als u kunt zijn met het oplossen van bovenstaand rijtje. Want technical debt is geen technisch probleem. Het is een mentaliteitsprobleem. Er is een reden om troep te accepteren en dat is meestal tijdsdruk, groepsdruk of gelddruk.
Mausoleum
Het moet sneller en goedkoper, het moet af. Dan repareren we het later wel, zo wordt gezegd. Maar later zit er nieuw management, die van niets weet en verrast wordt door de lijken in de kasten, installaties en systemen.
De organisatie als mausoleum.
De relevante vraag is dus niet of technical debt aanwezig is in jouw bedrijf, maar waar ze zich verschuilt, hoe groot ze is en waar de rente het hardst oploopt. Waar wordt de weerbaarheid het meest ondermijnd?
Technical debt vraagt daarom de moed van de veiligheidskundige om te benoemen wat het liefst onzichtbaar blijft en om het geld op te eisen teneinde de rente op de technical debt af te kunnen lossen.
Soms is de veiligheidskundige net een deurwaarder.
Een deurwaarder voor weerbaarheid.
Naschrift kwetsbare infrastructuur
Eind juni 2026 zorgt een brandje in een kabelgoot bij station Rotterdam dat er meer dan een week geen treinverkeer mogelijk is. Het is exemplarisch voor de staat van de Nederlandse infrastructuur. Alles is overbelast en minimaal onderhouden. Kleine incidenten hebben daardoor grote gevolgen.
In het NRC van 4 juli 2026 wordt de scheidend directeur van ProRail aangehaald. “Schrappen van onderhoud lijkt een besparing, maar het is in werkelijkheid een verschuiving. De rekening verdwijnt niet, bedoelde Voppen. Kosten verschuiven naar later en blijven groeien.”
Precies wat technical debt is.
Deze staat van de nationale infrastructuur is ons niet zomaar overkomen, het is een politieke keuze. Er wordt gewerkt met termen als basiskwaliteitsniveau, wat de indruk wekt dat alles onder controle is. In werkelijkheid is het de minimaalste norm om te kunnen blijven functioneren waar geen enkele redundantie meer in zit.
Tegelijkertijd wordt er politiek gefreewheeld om fossiele brandstoffen uit te faseren terwijl het electriciteitsnet nu al vol zit. Waar aan de ene kant de capaciteit wordt verlaagd, wordt er aan de andere kant een grotere vraag georganiseerd. Dat is vragen om problemen en past totaal niet bij het beeld van de weerbare samenleving.
Het gevolg is dat de fragiliteit alsmaar verder toeneemt, terwijl het er in de territory ook niet rustiger op wordt. Het wachten is op de triggerincidenten die de crisis verder zullen aanwakkeren.
Dit blog verscheen in iets gewijzigde vorm ook in NVVK Info 2026-2. Eerdere blogs over dit onderwerp zijn bijvoorbeeld beheersbaarheid van disrupties, veiligheidsrisico’s bij stedelijke verdichting en fundamental risk. In het hoofdstuk Fragiliteit staan nog veel meer stukken over ondermijning van weerbaarheid.
Geef een reactie