Leestijd: 3 minuten

Ik werd deze week onaangenaam verrast door het overlijden van twee oud-brandweercollega’s. Beiden al met FLO, maar beiden niet de 65 gehaald. Toen ik daar met Joop, mijn ‘brandweervader’ over sprak, bleken het niet de enige twee te zijn. Hij kon er zo nog een paar noemen. Van de laatste tijd wel te verstaan, want er waren enkelen uit zijn blikkie al eerder gegaan. “Nou ja, jongen, die dingen gebeuren”, zei hij. Maar ik wilde er toch meer van weten.

Je kan een aantal sterfgevallen in je bekendenkring als toeval zien, maar wanneer is toeval geen toeval meer? Wanneer is er een patroon herkenbaar, die afwijkt van het gangbare? Waarbij je zeker goed moet opletten dat je je niet door incidenten laat meeslepen, hoe erg die ook zijn geweest. Toen ik net in Amsterdam werkzaam was, ging daar het verhaal in de rondte over de Swammerdambrand. Na het blussen van een brand bij een chemisch lab van de universiteit was binnen een paar jaar de hele bezetting van de autospuit overleden aan kanker. Als ik me goed herinner is er toen wel onderzoek naar gedaan, maar er is nooit een directe relatie vastgesteld tussen het incident en de ziektegevallen. Ik denk ook dat zo’n direct verband tussen een specifiek incident en ziektegevallen nauwelijks te vinden is. Maar je kan wel kijken wat een hele beroepsgroep aan afwijkende ziektes en sterfgevallen heeft. Dan heb je het eigenlijk over beroepsziekten dus.

Op grond van de arbowet moet er door de werkgever onderzoek gedaan worden naar beroepsziekten. Er is zelfs een speciale website voor: beroepsziekten.nl. Daar voerde ik ‘brandweer’ in onder de beroepenindex. Dat leverde vreemd genoeg geen resultaat op. Ook ‘politie’ leverde niets op. Ja, dan ben ik dus gelijk chagrijnig. Twee van de meest belastende beroepen staan niet in het rijtje, maar wel ‘adviseur bedrijven’ en ‘accountmanager’. Hoe serieus kan je het nemen? Net op dat moment verscheen er een pop up, waar mij gevraagd werd naar mijn mening over de website. Kijk, da’s nog eens service: heb je zin om digitaal te schelden, krijg je gewoon een popupje aangeboden. Mocht het resultaat gaan opleveren, ik meld het u.

Er blijkt sowieso niet veel in het Nederlands te vinden over beroepsziekten bij de brandweer. Eigenlijk vind je alleen het rapport van het AMC over belasting en belastbaarheid van operationele functies (pid6640_CoronelrapportBrandweer04-07_okt2004_zwaarteberoep), toentertijd opgesteld naar aanleiding van de afschaffing van de FLO. In Amerika is er meer te vinden. Diverse websites en rapporten besteden aandacht aan occupational health and -safety van firefighters. Waarbij opvalt dat de Amerikaanse brandweermens vooral overlijdt aan hart- en vaatziekten. Ook longkanker komt veel voor, net als prostaat- en teelbalkanker. Wat de oorzaken daarvan zijn is niet helemaal duidelijk, in ieder geval speelt overgewicht een rol. Net als bij de rest van de Amerikanen dus, maar de piekbelasting in het brandweervak maakt het risico voor firefighters een stuk groter. Waarbij ik moet aantekenen dat de occupational health & safety met name betrekking heeft op de sterftekans in operationele dienst. Beroepsziekten voor de brandweer, al dan niet met een verhoogde sterftekans op latere leeftijd, zijn niet terug te vinden. Dit zal deels ook met het vroegpensioen te maken hebben: formeel gesproken is men tijdens (vroeg)pensioen geen werknemer meer, en vindt er dus ook geen (centrale) registratie plaats. Oftewel, we weten eigenlijk niet of er typische brandweer beroepsziekten zijn die leiden tot een beroepsdode. 

We kunnen wel kijken of er specifieke arbeidsrisico’s zijn die tot beroepsziekten kunnen leiden als je er maar lang genoeg aan wordt blootgesteld. Het is dan de gewoonte in arboland om een risicolijstje met ellende op te stellen. Laat ik eens wat opsommen:

  • Biologische gevaren; Bloed- / lichaamcontact met slachtoffers of dieren, materiaal uit laboratoria, dierenverblijven, riolering etc.
  • Chemische gevaren; Blootstelling aan rook, bluswater en / of chemicaliën.
  • Ergonomische gevaren; Aandoeningen aan het bewegingsapparaat door zwaar / verkeerd tillen, sporten, piekbelastingen enzovoorts.
  • Fysische gevaren; Vallen, stoten en struikelen. Hitte, herrie en hoogteverschillen.
  • Psychologische gevaren; Trauma’s, tijdsdruk, onregelmatige roosters, tekort nachtrust.
  • Leefstijl gevaren; Roken, drinken en slikken. Te veel eten. Te veel (bij)werken.

Dit rijtje is natuurlijk nog flink uit te breiden. Het gaat mij nu echter niet om de afzonderlijke gevaren, maar om het totaalbeeld. Er zijn diverse gevaren te vinden in je dagelijkse werkpraktijk die per stuk en per keer misschien geen schade opleveren, maar wat ze over een heel leven doen weet je niet. Het is daarom verstandig om blootstelling aan die gevaren zo klein mogelijk te houden. Ook tijdens brandbestrijding. Dat betekent op een verstandige manier met je vak omgaan. Hoe je dat kan doen in zes basisregels volgens de brandweerdoctrine groep van Linked In:  

1. Blijf zonder adembescherming uit zichtbare en/of ruikbare rook;
2. Blijf bij (een defensieve buitenaanval) minimaal 1,5 keer de hoogte van het gebouw bij het gebouw vandaan;
3. Maak een vuil/schoonlijn;
4. Binnen het vuile gebied is eten, drinken en roken (zie 1!) verboden;
5. Vervuilde kleding/uitrusting laten controleren en apart inzamelen, ontsmetten;
6. Maximaal 2 flessen ademlucht verbruiken, daarna rust.  

Zo zie je maar, goed is niet altijd moeilijk. Morgen gezond weer op!