When evil men plot; leidt terrorisme tot een nieuwe verhouding tussen safety en security?

When evil men plot

Ed Oomes, 17 april 2016

De verhouding tussen safety en security wordt al sinds jaar en dag geïllustreerd met het verhaal van de nooduitgang. Vanuit safety zou je het liefst de deur open houden, zo vertelt men dan, terwijl je vanuit security de deur juist op slot wilt. Een regelrechte tegenstelling. Meestal verliest de security maatregel het dan van safety. Het voorkomen van criminaliteit scoort vanouds namelijk lager dan het voorkomen van slachtoffers door ongevallen. Een uitermate logische redenatie, zo vond ik ook altijd. Tot nu toe.

Natuurlijk is het zo dat de patstelling van de nooduitgang met allerlei technische hulpmiddelen opgelost kan worden. Maar daar gaat het mij nu even niet om. De vraag die ik heb is of we allerlei vanzelfsprekendheden in onze voorbereiding op rampen en ongevallen niet opnieuw tegen het licht moeten houden na de aanslagen in Parijs en Brussel? De laatste terroristische aanslagen zijn nietsontziend en veroorzaken een sterk onveiligheidsgevoel omdat het elke keer lijkt of er geen einde aan komt: nog een schietpartij, en nog één, en nog één, het houdt niet op. En dan ook nog eens door zelfmoordterroristen die al door hun laatste remming heen zijn en geen grens in hun wreedheid meer kennen.

Dat geeft de laatste aanslagen een nieuwe dimensie. Niet meer één klap en dan voorbij. En ook niet meer aangekondigd, wat bij Westerse terreurgroeperingen vroeger toch wel een soort erecode was. Gaat safety in deze nieuwe werkelijkheid dan nog steeds automatisch boven security? Of moet je in sommige situaties toch voor een andere invalshoek kiezen? Een paar voorbeelden.

Bousai SymbolBousai is het Japanse symbool voor disaster preparedness

Good men must plan; met security awareness!

  • Openbaarheid informatie. In de voorbereiding op aanslagen is het verzamelen van informatie een belangrijke factor. Het internet is een zegen voor de terrorist. Alles wat hij nodig heeft staat online. Plattegronden, rampbestrijdingsplannen, schadecirkels, opslag gevaarlijke stoffen, positie en bereikbaarheid van risicovolle bedrijven, noem maar op. Ooit openbaar gemaakt vanuit het nobele streven om burgers meer inzicht te geven in de risico’s van hun woonomgeving en nu een factor die de kans en impact van een aanslag kan beïnvloeden. De vraag is: moet echt alles op deze manier online, of moet je strategischer over planvorming en risico’s communiceren vanuit een nieuwe security awareness? Wees kritisch over al je openbare informatie-uitingen en kijk er nog eens naar met de blik van een terrorist, zoals je een ethische hacker je cybersecurity laat testen. Zou je dan nog steeds alles online zetten? De NCTV heeft een hulpmiddel ontwikkeld over security awareness. Dat dekt de lading mijns inziens echter niet helemaal, omdat de vragenlijst nogal procesmatig ingestoken is met vragen over commitment en cultuur. Concrete aandachtspunten, zoals ik die hier boven noemde staan er helaas niet in maar wel goed om er eens een blik op te werpen.

Realitycheck Terrorismegevolgbestrijding

Visual note van Wendy Kiel over presentatie Marco Zanoni, directeur COT

  • Inzet in de Hotzone. De discussie over de tweede bom gaat al jaren rond in hulpverleningsland. Moeten brandweer en ambulances direct optreden in de hotzone of wachten op een veilig verklaring door politie of Kmar? Er is op dit moment nog geen eenduidig standpunt dat door alle veiligheidsregio’s wordt ondersteund. Maar de second blast is eigenlijk helemaal geen vraagstuk meer; die komt er, zo is mijn stelling. Wat Zaventem aantoonde was dat er zelfs een derde bom was, die op miraculeuze wijze niet is afgegaan. Het antwoord er op is volgens mij niet eens zo heel moeilijk: zoals alleen de brandweer zich in de hotzone van de binnenbrand begeeft, zo begeven alleen politie en Kmar zich in de hotzone van een aanslag. Tot het sein veilig is. Het is echter de vraag of de burgers in ons land zich dit goed beseffen.

Zaventem Aanslag Brandweer Overwegingen

Visual note van Wendy Kiel over uitzending Brandpunt van de brandweermannen van Zaventem

  • Zelfredzaamheid. Dat betekent dus dat de zelfredzaamheid van de burgers op dit vlak vergroot moet worden. Wat moet je doen als je in een bomaanslag zit, of bij een active shooter? Professionele hulp zal nog even op zich blijven wachten, zeker met het bovenstaande punt over de second blast in ogenschouw genomen. Een mooi voorbeeld van hoe je de resilience van het publiek kan vergroten komt uit Japan. Bousai is het Japanse woord voor disaster preparedness. Origineel gestart vanuit de grote kans op aardbevingen aldaar, is het inmiddels uitgegroeid tot een heel scala aan voorzienbare rampen met bijbehorende gedragsrichtlijnen. Ook in Nederland hebben we dergelijke informatie beschikbaar, zie http://www.crisis.nl/wees-voorbereid/. Dat is een goede website, met veel informatie voor zowel burgers als bedrijven. Maar eerlijk gezegd kwam ik daar pas achter toen ik er naar op zoek ging omdat ik dit blog ging schrijven. Kennelijk bereikte Bousai uit Japan mij gemakkelijker dan de handreiking terrorismebestrijding voor bedrijven uit Nederland. Dat roept dan wel weer wat vragen op over de effectiviteit van het Nederlands beleid. Zelfredzaam moet je eerst worden voor je het bent en dat gaat niet vanzelf. Voelt u hem, die zelfredzaamheidparadox?

Japan Terreur Zelfredzaamheid

  • Crisiscommunicatie. Twitter en andere social media zijn een belangrijke informatiebron tijdens incidenten. Ook hulpverleningsdiensten maken er gebruik van. Het levert informatie op, en je kan er ook informatie mee geven. Maar de social media zijn volledig openbaar. Iedereen kan er op, ook de terrorist. Dat betekent dat je naar je crisiscommunicatie moet kijken met de bril van security awareness op je neus. Welke informatie gaat de terrorist helpen tijdens een aanslag en wil je dus niet verder verspreiden? Eigenlijk is dat alle informatie. Ook procesinformatie geeft impliciete aanwijzingen die een terrorist kan gebruiken. Verspreiden van leugens door overheden als afleidingsmanoeuvre is daarbij helemaal uit den boze, want dat kan als een boemerang terugslaan en nog veel grotere effecten hebben, zowel tijdens als na de aanslag. Het antwoord is dus: niets zeggen, behalve dat je niets zegt. En daarmee zeg je eigenlijk al heel veel. Zie de manier waarop Twitter reageerde tijdens #BrusselsLockdown: met kattenplaatjes.

brussels-cats-police-thank-you

When evil men plot, good men must plan. Wat kan je doen om de kans en impact van een aanslag te verkleinen? Dat was de start van dit blog en zo zijn we weer terug zijn bij de nooduitgang. Dat heb ik gebruikt als symbool van gestolde vanzelfsprekendheid. Het gaat mij niet zo zeer om die nooduitgang zelf, maar over het bewustzijn van al die onbewuste aannames rondom safety en security die in de afgelopen decennia zijn gegroeid. Kijk nog eens naar je systeem met een terrorismebril en bepaal of je iets moet veranderen.  Beweeg mee met de veranderende omstandigheden en pas je aan, maar wel binnen je eigen waarden en normenpatroon. Uiteindelijk biedt dat de grootste kans op overleving van onze samenleving en overwinning in de strijd tegen terrorisme.

Darwin-Responsive-to-Change