Universal storytelling

The dramatic arc van Gustav Freytag

Ed Oomes, 4 februari 2014

Op 19 oktober 2013 brak er brand uit in de binnenstad van Leeuwarden. Het vuur greep snel om zich heen en leidde al snel tot een zeer grote brand. Tot zover was het weliswaar een groot incident, maar ook weer niet zo heel bijzonder. Dat veranderde toen bekend werd dat er nog iemand in het pand zat die er niet meer uit kon. Sterker nog, hij had contact met de meldkamer van de brandweer tijdens de incidentbestrijding en probeerde duidelijk te maken waar hij zich bevond. Vanaf dat moment was de brand opeens ook een verhaal, een narratief. Er was een plot met mogelijk fatale afloop, in een situatie waar veel mensen zich emotioneel goed in kunnen inleven. Alle ingrediënten voor een drama waren aanwezig en dat werd het uiteindelijk ook: de ontknoping liep voor de bewoner niet goed af.

Al 150 jaar geleden beschreef Gustav Freytag de vijf elementen van universal storytelling die hij de dramatic arc noemde, de dramaboog. Elk verhaal begint met het voorstellen van een hoofdpersoon die met één of ander probleem worstelt. In fase twee neemt de intensiteit van de acties en verwikkelingen toe en wordt de aanloop naar de climax steeds duidelijker zichtbaar. Is het hoogtepunt eenmaal daar, dan lopen de acties weer af en wordt duidelijk hoe het allemaal in elkaar zit. De dramatic arc wordt afgesloten met de ontknoping. In de komedie eindigt het voor de hoofdpersoon beter dan het begon, in de tragedie daarentegen loopt het voor de hoofdpersoon slecht af. Wat dat betreft was de brand in Leeuwarden een typische tragedie.

verhaallijn kleur (3)

 Overigens hadden de hulpdiensten in de ontknoping best eens meegesleurd kunnen worden. Als je de opbouw van het brandverhaal Leeuwarden ziet, dan had de narratief zich wel eens kunnen keren en de rollen omdraaien. Dan word je van redders opeens daders  en het slachtoffer een held. Ook dat is impactgebied. Het herkennen van dergelijke storybuilding is een vaardigheid die de brandweer met alle nieuwe sociale media zich snel eigen moet gaan maken om incidenten te managen.

 Nieuw onderzoek van de neuroloog Paul Zak onderbouwt de dramatic arc van Freytag. Hij liet proefpersonen een filmpje zien die opgebouwd was uit de vijf elementen ‘exposition’, ‘rising action’, ‘climax’, ‘falling action’ en ‘denouement’ oftewel ontknoping. En wat bleek: bij de proefpersonen kwamen grote hoeveelheden van de hormonen cortisol en oxyticine vrij, die het gedrag van de mensen meetbaar veranderde. De controlegroep kreeg beelden te zien zonder de universele verhaalstructuur en daar kwamen de hormonen niet vrij. Het filmpje op deze website is zeer de moeite waard om eens te bekijken.

 Het onderzoek van Paul Zak demonstreert nog maar eens de kracht van verhalen vertellen om gedrag te beïnvloeden. Ik had dat zelf ook al eens beschreven in het artikel “Leren is ook verhalen vertellen, maar toen kende ik de neurologische component nog niet. Wat ik toen ook niet kende was het onderzoek van Jeroen van Opstal over verhalen vertellen bij de brandweer. Hij heeft daar twee artikelen over gepubliceerd die zeer lezenswaardig zijn, zeker met het bovenstaande in ogenschouw genomen. Verhalen vol vuur is een verslag van zijn onderzoek bij de brandweer. Het tweede artikel verscheen in de Militaire Spectator. Daarin wordt bekeken in hoeverre de systematiek van brandweer Flevoland toepasbaar is bij defensie.

Ik denk dat de kracht van storytelling bij de brandweer nog lang niet uitontwikkeld is en dat we nog veel te winnen hebben. Tegelijkertijd zie ik dat storybuilding net zo krachtig is. Als we daar geen goed antwoord op hebben heeft de brandweer nog veel te vrezen. Daarmee heb ik en passant de dramatic arc met een zesde element verrijkt: de cliffhanger. Hoe gaat dat aflopen?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.