Human Factors

Ed Oomes, september 2013

Sinds enige tijd mag het begrip ‘Human Factors’ zich in een steeds grotere belangstelling verheugen. Human factors adviesburo’s schieten als paddestoelen uit de grond en allerlei (pseudo)wetgeving voegt regels toe waarin wordt aangedrongen op het integreren van human factors in betreffend beleidsgebied. Ik liep er zelf tegenaan toen ik nog actiever was dan nu op het gebied van vliegtuigbrandbestrijding. In de annex 14 beschrijft de International Civil Aviation Organisation (ICAO) hoe men een luchthaven dient vorm te geven. En te besturen, inclusief de brandweerdiensten. Daarbij wordt enthousiast verwezen naar doc 9683, de human factors training manual. Dat is een nogal lijvig document van 297 pagina’s dat zich baseert op het SHEL model van Hawkins. SHEL staat dan voor Software, Hardware, Environment en Liveware. Vooral de interface tussen de elementen uit het model zijn kritiek: waar plaats je de knopjes en metertjes op een dashboard, hoe geef je hoogtemeters vorm, wat gebeurt er met je concentratievermogen op 10 kilometer hoogte en meer van dat soort dingen. Relevant voor brandweer is dan bijvoorbeeld besluitvorming onder tijdsdruk en crew resource management oftewel hoe zorg je voor een veilige teamperformance in moeilijke omstandigheden.

Van iets grotere afstand gezien kan ik eigenlijk best zeggen dat ik al vanaf midden jaren 90 met human factors bezig ben. Toen heette het nog gewoon menselijk gedrag overigens. Ik was (en ben) vooral geïnteresseerd hoe mensen besluiten nemen onder tijdsdruk en wat dat betekent voor het vormgeven van je organisatie. Moet je iets doen in je structuur om al die mogelijke menselijke fouten te ondervangen? En bij fouten moet je dan denken aan tijdcompressie, blindzicht, tunnelvisie, information bias, enzovoorts. Daar kom ik later nog wel eens op terug. Eén van de zaken die ik bedacht om fouten te voorkomen is de sturingsdriehoek. Ook het kwadrantenmodel is in de basis een middel om helpen fouten te voorkomen onder tijdsdruk. Het werkt als een stopbord en richtingaanwijzer. Nuttige zaken, waar Rizoomes uit volle overtuiging aan heeft meegewerkt.

Desondanks moeten we ook vaststellen dat human factors niet veel meer dan een systeembenadering is, gebaseerd op ergonomische en psychometrische concepten. Waarbij de mens wordt gezien als een onderdeel. Op zichzelf niks mis mee, vooral mee door gaan en goede dingen ontwerpen die de veiligheid vergroten. Maar een mens in een systeem is niet alleen een element, een gemiddelde norm, maar ook echt een mens. Met verwachtingen, hoop en ambities. Die allerlei doelen nastreeft, een geschiedenis heeft. Die graag wil samenwerken, maar af en toe ook gewoon chagrijnig is. Die het misschien leuk vindt om in de Efteling te zijn. Die zich nog kan verkneukelen over de schoolreisjes waarbij je moeder een gebakken eitje op brood meegaf. En die uitkijkt naar het broodje kroket bij een dag trainen op een oefencentrum.

Deze kijk op mensen is onze benadering van human factors. Oog hebben voor de mens in zijn eigen werkomgeving, niet slechts een werkomgeving. Om die mens te bereiken moet je niet alleen ontwerpen, maar ook luisteren en kijken zonder oordeel. Nieuwsgierig zijn, op zoek naar verhalen en verbinding, naar de magie van de mens en de groep die voor je staat. Zien wat de overeenkomsten zijn met andere mensen, maar ook zien wat het verschil is. Dat is human factors op z’n Rizoomes!

Ed.

Verder lezen: De vijf symbolen van human factors bij de brandweer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.