Do It Yourself Canon 1: De Incidentenlijst.

Laten we eens beginnen met een citaat van Gerard Bouwmeester, onder andere lid van het team Brandweercanon en ploegchef van Post Zuilen in Utrecht. “Verschillende sectoren hebben al nagedacht over een lijst van zaken, werken, gebeurtenissen en personen die in een bepaalde sector zo belangrijk worden gevonden, dat eigenlijk iedereen die erin actief is die lijst moet kennen. De brandweer heeft dat nog niet.” Nog niet helemaal, zou ik er aan toe willen voegen, want we zijn wel gestart in 2014 met de nationale brandweercanon. In dit blog kun je daar meer over lezen. Het is overigens de vraag of de brandweercanon ooit af zal zijn. Meest waarschijnlijk is dat de canon een structureel proces is, bedoeld om met het veld samen betekenisvolle gebeurtenissen en zaken vast te leggen en door te geven. In die zin zou je het kunnen zien als één van de instrumenten voor een lerende organisatie en vakbekwaamheid.

Anno 2014 ziet de nationale canon van incidenten er volgens ons als volgt uit:

Foto Brandweercanon uitgebreid

Maar er is meer te doen met canons dan een nationale incidentenlijst samenstellen. Zo zijn we via twitter bezig geweest om mensen te vragen naar hun meest memorabele incident van 2014. Dat heeft geleid tot een incidentencanon 2014. Het volgende project is de Do It Yourself (DIY) canon: een canon voor jouw post, korps en / of regio. Wat verbindt jou met de rest en de geschiedenis van je post, welke incidenten vormen de fundering van wat je doet in de praktijk? Welke besluiten, personen en ontwikkelingen hebben een beslissende invloed op het korps gehad?

Als je deze vragen stelt en je denkt na over de antwoorden, dan voel je al dat er een verschil is met de nationale canon of een canon 2014. Dat verschil heet nabijheid: als je nadenkt over de inzetten die jouw korps heeft meegemaakt, komt de ervaring heel dichtbij. Zo dichtbij, dat het zelfs een onderdeel kan zijn van je identiteit als brandweermens: je bent in zekere zin de incidenten en besluiten die jouw korps, jouw directe collega’s hebben meegemaakt. En die identiteit is iets waar je trots op mag zijn.

De DIY canon heeft dus naast een lerende functie ook een vormende functie. Beiden zijn belangrijk voor de ontwikkeling van zelfbewustzijn en uiteindelijk voor situational awareness tijdens repressie: essentieel voor veilig optreden in de praktijk. In dit blog gaan we in op het eerste deel van de DIY canon: het samenstellen van een lijst met betekenisvolle incidenten. In een volgend blog bespreken we ook andere elementen die je in een DIY canon kan onderbrengen.

Rotterdam Rijnmond Historie

Foto komt van http://www.brandweer.nl/rotterdam-rijnmond/organisatie/historie/

Hoe pak je het eerste deel van de DIY canon aan? Eigenlijk zoals je wilt . Maar dat is misschien wat te kort door de bocht. We hadden al eens geschreven over zelf aan de slag met de brandweercanon, en ter aanvulling daarop adviseren we je de volgende stappen.

Start met een longlist
Iedereen die de brandweer een beetje kent weet van de verhalen over incidenten die er rond gaan. Sommige van die verhalen worden steeds mooier en heldhaftiger, maar omdat je de mensen kent weet je ongeveer wel waar de waarheid ligt. “Is het niet waar, is het toch een mooi verhaal”, was een gevleugelde uitdrukking bij menig brandweerkorps. Het vastleggen van deze verhalen in een lijst is al een mooie eerste stap. Betrek de mensen uit het korps ook bij het samenstellen van de lijst, zowel uit het heden als het verleden. Vraag welke incidenten zij belangrijk vonden, ongeacht welke redenen ze daarvoor hebben. Het gaat er uiteindelijk om dat je een zo compleet mogelijke lijst hebt. En daar kan er dus nooit één teveel op staan.

De verhalen en herinneringen van de mensen die er nu werken vind ik persoonlijk het belangrijkste. Dat collectief bewustzijn bepaalt namelijk voor een groot deel wat de huidige identiteit van een korps is. Wat mensen zich niet weten te herinneren is minder bepalend voor wat ze denken en doen.

Mogelijk zijn er archieven op je post. Wellicht dat daar informatie is te vinden over incidenten uit het verleden: dagrapporten, onderzoeksverslagen, incidentevaluaties, dat soort dingen. Daarnaast zijn er vaak verzamelaars werkzaam bij de brandweer. Probeer dergelijke verzamelingen knipsels, foto’s en verslagen te vinden en te gebruiken om je lijst aan te vullen. Ook bij de plaatselijke krant is misschien materiaal te vinden, of in het archief van de gemeente. Dat zal per plaats verschillen.

Tot slot is internet natuurlijk een bron van informatie. Let wel, hoe dieper je moet spitten, hoe minder de incidenten tot de verbeelding zullen spreken van de huidige bemensing. Nabijheid is niet alleen afstand, maar ook tijd. Maar ook hiervoor geldt weer: canon is wat je er zelf van wilt maken. Als je een mooie geschiedenis van je korps wilt maken die terug gaat tot het begin is dat natuurlijk ook prima.

Brandweer AA 1963

Foto afkomstig van http://2010.jaarverslagbrandweeraa.nl/Uploaded_files/Zelf/Hoezo%2C%20de%20hel%20van%201963%20Sitrap%20feb%202010.pdf

Maak een shortlist
Als je een canon wilt maken volgens de definitie van Gerard, moet je ‘sector’ vervangen door ‘brandweerpost’ of ‘korps’, afhankelijk van wat je doel is. Dat betekent dat je naar een kleiner lijstje moet zien te komen dan de longlist. En je raad het al, daar heb je criteria voor nodig. Maar welke criteria? Die moet je met elkaar bedenken en vast stellen. Wat ik zelf een heel mooi criterium vind is dat je alle successen op de lijst zet. Elke inzet waar je tevreden of trots op bent is er eentje om te onthouden en in de canon te zetten.

Impact is een ander criterium: welke incidenten hebben impact gehad op het korps? En impact moet je hier zo breed mogelijk zien. Omdat er iets met collega’s is gebeurd, met familie van collega’s, met mensen in de wijk of het dorp, alles wat zijn sporen na laat heeft impact en zou je op de shortlist kunnen zetten.

Ten slotte zou ik hier nog de criteria van de ‘veranderbranden’ onder de aandacht willen brengen. In dat blog worden de volgende zaken genoemd:
– Gebeurtenis: wat is er gebeurd (beschrijving van de brand)?
– Analyse: welke conclusies zijn er getrokken en welke aanbevelingen zijn gedaan?
– Acties: welke acties zijn ondernomen n.a.v. deze brand?
– Verandering: tot welke zichtbare veranderingen hebben deze acties daadwerkelijk geleid?

Met name het laatste punt is belangrijk: een incident kan nog zo veel impact hebben gehad, als het niet leidt tot zichtbare veranderingen is het geen veranderbrand. Op grond van het veranderbrandcriterium zou een dergelijk incident dus niet in je DIY canon komen. Maar zoals gezegd: je moet zelf bedenken op basis van welke argumenten je een canon opbouwt. Ik geef hier slechts een paar aanwijzingen.

Als je uiteindelijk je shortlist hebt, kun je de incidenten bijvoorbeeld presenteren via dit formulier. Dat maakt communicatie over de canon lekker handig. Voilà, je eigen DIY canon deel 1 is klaar! In ieder geval voor dit moment. Want je weet maar nooit welke incidenten nog voor je liggen die uiteindelijk ook een plaatsje op de lijst gaan krijgen. Zorg er dus voor dat de canon een levend instrument is.

In een volgend blog kijken we naar de DIY canon deel 2: wat er zoal nog meer te canoniseren valt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.